Van drugssnoepjes naar snoepjes met cannabis

In Utrecht werden zakjes met zogenoemde Teddy Pops gevonden en twee kinderen werden onwel. RTV Utrecht sprak over drugssnoepjes, NU.nl maakte er cannabissnoepjes en THC van — zonder dat de politie dat had vastgesteld. De NOS nam die kwalificatie vervolgens over.

Allereerst gaat mijn medeleven uit naar de kinderen die onwel zijn geworden en naar hun ouders. Wat er precies is gebeurd, moet zorgvuldig worden onderzocht. Kinderen horen nooit in aanraking te komen met producten die op snoep lijken maar mogelijk psychoactieve stoffen bevatten. Dat is ernstig, ongeacht om welke stof het uiteindelijk blijkt te gaan.

Toen ik het NU.nl-artikel las, viel mij direct iets op. Eerst werd gesproken over cannabissnoepjes en THC. Even later stond dat de gevonden zakjes afkomstig zouden zijn uit een smartshop. Juist die combinatie riep vragen op, omdat THC-producten daar niet mogen worden verkocht. In het artikel werd verwezen naar de eerdere berichtgeving van RTV Utrecht. Daar bleek het toch nog anders te zijn geformuleerd.

Wat is daadwerkelijk bekend?

Volgens de berichtgeving zijn bij basisschool KBS Hof ter Weide en op andere plekken in de Utrechtse wijk Terwijde zakjes met zogenoemde Teddy Pops gevonden. Scholen waarschuwden ouders met de boodschap dat het om producten ging die op snoep leken, maar drugs zouden bevatten.

Ook zijn twee kinderen onwel geworden. Inmiddels gaat het volgens een politiewoordvoerder weer goed met hen. De politie heeft buurtonderzoek gedaan, maar dat heeft vooralsnog weinig opgeleverd.

RTV Utrecht spreekt over drugssnoepjes

RTV Utrecht publiceerde het bericht onder de kop:

“2 kinderen onwel na eten ‘drugssnoepjes’”

Daarmee wordt het product omschreven als drugssnoep, maar nog niet als cannabis- of THC-product. Uit de berichtgeving blijkt niet om welke stof het zou gaan.

De term sluit aan bij de waarschuwing van de school, die schreef:

“Dat lijken snoepjes, maar zijn drugs.”

Dat is een duidelijke waarschuwing aan ouders, maar nog geen vaststelling dat het om cannabis of THC gaat.

NU.nl maakt er cannabissnoepjes van

NU.nl gaat in de berichtgeving een duidelijke stap verder en brengt als eerste het incident onder de kop:

“Kinderen onwel na eten van cannabissnoepjes in Utrecht”

In de openingszin wordt vervolgens als feit gepresenteerd dat twee kinderen onwel zijn geworden “na het eten van cannabissnoepjes”. Daarbij schrijft NU.nl dat de politie dit heeft gemeld.

Enkele alinea’s later staat echter dat de politie nog niet weet of de kinderen de gevonden Teddy Pops hebben gegeten. Die mededelingen verdragen zich moeilijk met elkaar. Je kunt niet eerst als vaststaand feit melden dat kinderen onwel werden van cannabissnoepjes en vervolgens schrijven dat niet bekend is of zij de gevonden snoepjes überhaupt hebben gegeten.

Daarnaast wordt een algemene uitleg toegevoegd over THC. De lezer krijgt te horen dat THC de belangrijkste werkzame stof in cannabis is, dat de stof onder de Opiumwet valt en dat de werking van eetbare THC later kan beginnen en langer kan aanhouden.

Door die opbouw ontstaat onvermijdelijk de indruk dat de aangetroffen Teddy Pops THC bevatten. Maar uit het artikel blijkt nergens dat de politie dat heeft vastgesteld.

Daarbij werd bovendien een stockfoto gebruikt van Haribo-achtige gummibeertjes, terwijl het in deze zaak juist ging om zakjes met Teddy Pops. Zo ontstaat niet alleen tekstueel, maar ook visueel een sterke associatie met cannabis.

Die kwalificatie bleef bovendien niet beperkt tot NU.nl. Ook de NOS nam het bericht over onder de kop “Politie waarschuwt voor cannabissnoepjes, twee kinderen onwel” en herhaalde daarbij de koppeling met THC.

Dat is opvallend. Nog geen jaar geleden ontstond een vergelijkbare situatie rond Haribo-snoep. Ook toen werd cannabis al snel als verklaring genoemd. Later bleek uit onderzoek van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) dat in de onderzochte Haribo-snoepjes géén cannabis of daaraan verwante stoffen waren aangetroffen (AD). Juist daarom is terughoudendheid belangrijk zolang niet is vastgesteld welke stof daadwerkelijk in een product is aangetroffen.

Cannabissnoepjes uit een smartshop?

Zowel NU.nl als de NOS schrijven daarnaast dat de gevonden Teddy Pops afkomstig zouden zijn van een smartshop. Juist die mededeling roept direct de vraag op of het wel om cannabis of THC ging.

THC-snoep mag niet in een Nederlandse smartshop worden verkocht. De koppeling tussen smartshop en THC is daarom allesbehalve vanzelfsprekend. Toch presenteren de landelijke media het incident als een verhaal over cannabissnoepjes en voegen daar vervolgens een uitleg over THC aan toe.

In de berichtgeving van RTV Utrecht wordt gesproken over “drugssnoepjes”. De school waarschuwt dat het gaat om snoepjes die drugs zouden bevatten. De politie zegt volgens de artikelen dat de zakjes uit een smartshop komen en dat nog niet vaststaat of de kinderen juist deze Teddy Pops hebben gegeten.

Nergens blijkt echter dat de politie heeft vastgesteld dat het om cannabis of THC ging.

Die stap lijkt door NU.nl te zijn gezet. NU.nl verandert “drugssnoepjes” in “cannabissnoepjes” en plaatst daar vervolgens een uitleg over THC bij. De NOS neemt die kwalificatie kort daarna over. Daarmee ontstaat een veel specifieker verhaal dan uit de oorspronkelijke informatie volgt.

Gebrek aan kennis verandert het verhaal

Een product uit een smartshop is meestal juist géén cannabisproduct. THC-producten mogen daar niet worden verkocht.

Toch verandert de berichtgeving van “drugssnoepjes” bij RTV Utrecht naar “cannabissnoepjes” bij NU.nl. Vervolgens neemt ook de NOS die kwalificatie over.

Zo wordt een aanname al snel een breed verspreide conclusie.

Waarschuwen is terecht, invullen niet

Dat kinderen mogelijk psychoactieve snoepjes hebben gevonden en onwel zijn geworden, moet zeer serieus worden genomen. De waarschuwing om geen eten van straat op te rapen is vanzelfsprekend terecht.

Op basis van de gepubliceerde informatie blijkt niet dat de politie de gevonden Teddy Pops als cannabis- of THC-product heeft aangemerkt. Toch presenteren landelijke media cannabis en THC als het verklarende kader voor het incident.

Van journalistiek mag worden verwacht dat feiten worden gecontroleerd en dat ontbrekende informatie niet zomaar wordt ingevuld. Zeker van nieuwsorganisaties met de autoriteit en het bereik van de NOS en NU.nl.

Anders verandert een waarschuwing over onbekende drugssnoepjes in een cannabisverhaal waarvoor de onderbouwing in de gepubliceerde berichtgeving ontbreekt.

Update: NU.nl heeft laten weten dat de politie tegenover de redactie heeft bevestigd dat het om snoepjes met cannabis ging. Omdat vragen blijven bestaan over de Teddy Pops, de vermeende verkoop via een smartshop en de basis van die vaststelling, heb ik de politie om nadere toelichting gevraagd.

Update: De politie heeft mij telefonisch meegedeeld dat zij niet kan bevestigen dat de kinderen onwel zijn geworden na het eten van snoep met cannabis. Wel zijn er lege verpakkingen gevonden van snoep dat mogelijk THC bevatte, maar daarmee is nog niets vastgesteld over wat de kinderen daadwerkelijk hebben gegeten. Het is daarom opvallend dat NU.nl schrijft dat de politie tegenover de redactie heeft bevestigd dat het om cannabissnoepjes ging die de kinderen hebben gegeten.